Waarom laat God lijden toe?

De moeilijkste vraag van het geloof, eerlijk verkend. Geen sluitend antwoord, wel: een God die zelf de gebrokenheid binnenging - en het kwaad niet het laatste woord laat hebben.

Dit is de vraag die gelovigen wakker houdt. Die mensen de kerk uit drijft. Die atheïsten stellen als bewijs. Die niemand echt bevredigend beantwoord krijgt.

Een kind dat kanker krijgt. Een oorlog die een heel land verbrijzelt. Iemand die jarenlang wordt misbruikt door iemand die hem had moeten beschermen. Iemand die oprecht bidt en niets hoort.

Als God goed is - waarom dan dit?

Het eerlijke antwoord is: er is geen antwoord dat de pijn wegneemt. Het christelijk geloof biedt geen slimme redenering die alles oplost. Wie dat verwacht, zal teleurgesteld zijn.

Maar er is wel iets te zeggen. Meer dan mensen soms denken.

Eerst dit: lijden hoort er niet bij

In het christelijk geloof begint het verhaal niet met lijden. Het begint met schepping. God maakt een wereld die goed is. Vrede, liefde, verbinding, recht - dat is de bedoeling.

Wat mensen nu zien, is niet de originele versie. Er is iets grondig misgegaan. De Bijbel noemt dat zonde: niet alleen losse fouten, maar een diepe breuk in de relatie tussen God, mens en wereld. Die breuk werkt door. In mensen, in systemen, in de natuur.

Lijden is dus geen ontwerp van God. Het is een symptoom van een gebroken wereld.

Dat klinkt misschien als een ontwijking. Maar het verandert wel iets. Het betekent dat als je kijkt naar ziekte, geweld en onrecht en denkt: dit klopt niet - je gelijk hebt. Het klopt inderdaad niet. Dat gevoel is correct.

Waarom grijpt God niet in?

Dit is de scherpste vraag. En de eerlijkste.

Een deel van het antwoord gaat over vrijheid. God heeft mensen niet gemaakt als marionetten. Echte liefde kan niet worden afgedwongen - dat is een contradictie. Vrijheid maakt liefde mogelijk, maar ook verraad, geweld en haat.

Veel lijden in de wereld is het gevolg van menselijke keuzes. Oorlog, misbruik, uitbuiting, onrecht - mensen doen dat. Niet God.

Maar dat verklaart niet alles. Want er is ook lijden dat niemand heeft gekozen. Een erfelijke ziekte. Een aardbeving. Een kind dat blind wordt geboren. Daar valt de vrije-wil-redenering tekort.

En dan wordt het eerlijk gezegd dunner. Christenen geloven dat de hele schepping gebroken is, niet alleen het menselijk hart. Maar waarom God dit proces niet eerder stopt, blijft een open wond. Daar is geen sluitend antwoord op.

Dat mag gezegd worden.

Is lijden een straf?

Snel: nee.

Die gedachte circuleert. Iemand wordt ziek en mensen vragen wat hij verkeerd heeft gedaan. Iemand verliest veel en omgeving zoekt een verklaring. Die verklaringsdrang is menselijk - en kan enorm beschadigen.

Jezus wijst deze redenering expliciet af. Wanneer mensen hem vragen wie er gezondigd heeft bij een man die blind werd geboren, weigert Jezus die les te trekken.

Het Bijbelboek Job is een heel boek over dit thema. Job lijdt zwaar. Zijn vrienden geven vrome verklaringen. Uiteindelijk krijgen die vrienden van God zelf te horen dat ze het fout hadden.

Stilte past hier vaker dan uitleg.

Waar is God dan?

Dit is misschien het belangrijkste onderdeel.

Het christelijk geloof zegt niet: God staat er boven en kijkt toe. Het zegt: God is zelf de gebrokenheid binnengegaan.

In Jezus werd God mens. Dat betekent: God heeft honger gekend, vernedering, verraad, eenzaamheid, lichamelijke pijn en dood. Aan het kruis roept Jezus: Mijn God, mijn God, waarom hebt U mij verlaten? Geen vrome zin. Een schreeuw.

God heeft zelf gevraagd waarom God zwijgt.

Dat verandert de vraag. Niemand kan zeggen: God weet niet hoe pijn voelt. Niemand kan zeggen: God staat er koud bij. De christelijke God is niet de koele manager van het universum. Hij is de gekruisigde God.

Dat lost niets op, technisch gezien. Maar het betekent wel dat wie lijdt, niet alleen lijdt. Dat er iemand in de diepte heeft gestaan - en er doorheen is gekomen.

En dan de opstanding

Als het verhaal bij het kruis zou eindigen, bleef alleen tragiek over.

Maar christenen geloven dat Jezus is opgestaan. Dat God het kwaad, de dood, de gebrokenheid niet het laatste woord gaf. Dat er een toekomst is die niet wordt bepaald door ziekte, onrecht of verlies.

Dat is geen vlucht. Het is hoop. Concreet. Gericht op herstel van de hele schepping - een nieuwe hemel en een nieuwe aarde, waar pijn, rouw en dood verdwijnen.

Die hoop is soms ver weg. Zeker wanneer je midden in verdriet zit. Maar het is wat christenen vasthouden: dit is niet het laatste hoofdstuk.

Mag je boos zijn op God?

Ja. De Bijbel geeft daar heel veel ruimte voor.

De psalmen zijn vol klachten. Mensen schreeuwen naar God dat Hij zwijgt, dat Hij te laat is, dat het oneerlijk is. Dat staat niet verstopt in een hoekje - het staat midden in het heilige boek.

Klacht is geen ongeloof. Het kan juist een vorm van geloof zijn: je gaat met je pijn naar God in plaats van bij Hem vandaan. Eerlijk zijn tegenover God is niet hetzelfde als Hem afwijzen.

Jezus doet het zelf. Aan het kruis. Met de woorden van een psalm.

Soms is 'ik begrijp u niet' het enige echte gebed dat er is. Dat is genoeg.

Wat doe je ermee?

Het christelijke antwoord op lijden is niet alleen een theorie. Het is ook een handeling.

Jezus roept zijn volgelingen op om zieken te bezoeken, hongerigen te voeden, rouwenden nabij te zijn, gevangenen niet te vergeten. Lijden is niet alleen een filosofisch probleem - het is een plek waar liefde concreet wordt.

God werkt vaak door mensen. Door een maaltijd. Een arts. Een luisterend oor. Een hand op iemands schouder. Een rechter die een uitspraak doet. Een buur die aanbelt.

Klein. Niet spectaculair. Wel echt.

Waarom dan toch geloven?

Dat is uiteindelijk een eerlijke vraag.

Niet iedereen overleeft deze vraag met het geloof intact. Sommige mensen verlaten het geloof door lijden. Dat is begrijpelijk. Respectabel ook.

Maar anderen houden vast. Niet omdat ze een antwoord hebben. Niet omdat ze sterk zijn. Maar omdat ze in het kruis iets herkennen: een God die niet wegkeek. Die zelf de diepte is ingegaan. Die de dood niet als eindstation heeft geaccepteerd.

De christelijke hoop is niet: alles wordt goed als je maar genoeg gelooft. De hoop is smaller en tegelijk groter dan dat.

God laat lijden tijdelijk toe. Maar God laat het niet winnen.

Dat is het. Meer niet. Maar voor velen - genoeg.

Verder lezen

Verder op GeloofLex