Dialoog
Dialoog betekent een open, respectvol gesprek tussen mensen met verschillende overtuigingen, gericht op wederzijds begrip in plaats van het winnen van een debat.
Dialoog in religieuze en levensbeschouwelijke context verwijst naar een gespreksvorm waarin deelnemers met verschillende overtuigingen elkaar werkelijk proberen te verstaan. Het doel is niet de ander te overtuigen, maar te luisteren, te leren en gezamenlijk tot dieper inzicht te komen. De filosoof Martin Buber (1878–1965) legde hiervoor een belangrijk fundament met zijn onderscheid tussen 'Ik-Het' en 'Ik-Gij' relaties. In een echte dialoog (Ik-Gij) ontmoet je de ander als persoon, niet als object van overtuiging. Dit denken heeft zowel de joodse als de christelijke theologie diepgaand beïnvloed. Binnen het christendom zijn er verschillende vormen van dialoog. De oecumenische dialoog vindt plaats tussen christelijke kerken en tradities onderling. De interreligieuze dialoog betreft het gesprek tussen christenen en aanhangers van andere religies. In beide gevallen staat de combinatie van openheid en eigen overtuiging centraal.
Context
De interreligieuze dialoog kreeg een enorme impuls door het Tweede Vaticaans Concilie (1962–1965). De verklaring Nostra Aetate (1965) markeerde een keerpunt in de houding van de Rooms-Katholieke Kerk ten opzichte van andere religies. Voor het eerst erkende de kerk officieel dat er waarheid en heiligheid te vinden zijn in andere religieuze tradities. Bijzonder ingrijpend was de herziening van de houding tegenover het jodendom. Na eeuwen van antijudaïsme erkende de kerk de blijvende verbondenheid met het joodse volk. In Nederland leidde dit tot de oprichting van de Katholieke Raad voor Kerk en Jodendom en vergelijkbare protestantse initiatieven. De Wereldraad van Kerken, opgericht in 1948 in Amsterdam, heeft de oecumenische dialoog wereldwijd bevorderd. In Nederland speelt de Raad van Kerken een verbindende rol tussen meer dan zeventien kerkgenootschappen. Sinds de jaren tachtig is ook de islamitisch-christelijke dialoog in Nederland gegroeid, mede door de toenemende aanwezigheid van moslimgemeenschappen.
Praktisch gebruik
In Nederland vindt interreligieuze dialoog op vele niveaus plaats. De Raad van Kerken organiseert ontmoetingen en gezamenlijke verklaringen. Lokaal zijn er talloze initiatieven waar kerken, moskeeën en synagogen samenwerken rond maatschappelijke thema's als armoedebestrijding, vluchtelingenopvang en eenzaamheid. Op scholen speelt dialoog een steeds grotere rol. Het vak godsdienst/levensbeschouwing richt zich niet alleen op kennisoverdracht, maar ook op het leren voeren van respectvolle gesprekken over geloof en zingeving. De Dialoogschool, een concept dat in meerdere steden wordt toegepast, brengt leerlingen van verschillende achtergronden bij elkaar. Voor christelijke gemeenten is het voeren van dialoog soms een spanning. Enerzijds is er de opdracht om het eigen geloof te delen (de Grote Opdracht), anderzijds vraagt dialoog om oprechte openheid voor de ander. Veel theologen benadrukken dat deze twee niet tegenover elkaar hoeven te staan: wie goed luistert, kan ook geloofwaardiger spreken. Praktisch gezien zijn er in Nederland diverse platforms voor dialoog, waaronder het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO), de Protestantse Raad voor Kerk en Israël en lokale interreligieuze werkgroepen.
Categorie: Kerk & samenleving