Tolerantie

Tolerantie betekent het verdragen en respecteren van opvattingen, geloofsovertuigingen of leefwijzen die afwijken van de eigen overtuiging, zonder deze noodzakelijk goed te keuren.

Tolerantie (van het Latijnse tolerare, 'verdragen') is het beginsel dat mensen met verschillende overtuigingen vreedzaam kunnen samenleven. In de christelijke ethiek staat tolerantie in spanning met waarheidsclaims: hoe kun je ruimte geven aan andermans overtuiging als je gelooft dat er één waarheid is? De Bijbel kent geen letterlijk woord voor tolerantie, maar bevat wel principes die ermee samenhangen. Jezus' gebod om je naaste lief te hebben (Marcus 12:31) en de gelijkenis van de barmhartige Samaritaan laten zien dat liefde grenzen van groep en overtuiging overstijgt. Tegelijkertijd is Jezus scherp in zijn afwijzing van huichelarij en onrecht. Theologisch wordt onderscheid gemaakt tussen tolerantie als deugd (de ander als mens respecteren) en als relativisme (alle standpunten zijn gelijk). De meeste christelijke tradities omarmen het eerste maar verwerpen het tweede. Augustinus pleitte voor overreding boven dwang, terwijl latere perioden helaas ook religieuze intolerantie kenden.

Context

De geschiedenis van religieuze tolerantie in Europa is nauw verweven met het christendom. Na de Reformatie leidde de godsdienststrijd tot verschrikkelijke oorlogen, waaronder de Dertigjarige Oorlog (1618-1648). De Vrede van Westfalen (1648) legde het beginsel vast dat vorsten de religie van hun gebied bepaalden. Nederland speelde een pioniersrol in religieuze tolerantie. De Unie van Utrecht (1579) bepaalde dat niemand om zijn geloof vervolgd mocht worden - een revolutionair principe voor die tijd. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden werd een toevluchtsoord voor joden, hugenoten en andere vervolgde groepen. Wel was er een verschil tussen officiële tolerantie en werkelijke gelijkheid: katholieken mochten niet openbaar hun geloof belijden. In de Verlichting werd tolerantie een kernwaarde. John Locke schreef zijn invloedrijke 'Letter Concerning Toleration' (1689). In Nederland leidde dit uiteindelijk tot de grondwettelijke godsdienstvrijheid (1848). De verzuiling bood een uniek model: gescheiden gemeenschappen die op bestuurlijk niveau samenwerkten.

Praktisch gebruik

In het hedendaagse Nederland is tolerantie een kernwaarde die echter voortdurend ter discussie staat. Het debat over de grenzen van tolerantie speelt in kwesties als ritueel slachten, religieuze kledingvoorschriften en de vrijheid van onderwijs. Voor kerken is tolerantie een dagelijkse uitdaging. Hoe verhoud je je tot gemeenteleden met afwijkende opvattingen over ethische kwesties? Oecumenische samenwerking vraagt tolerantie tussen denominaties. De interreligieuze dialoog, bijvoorbeeld in de Raad van Kerken, vereist respect voor fundamenteel andere godsbeelden. In het onderwijs wordt tolerantie expliciet aangeleerd als burgerschapswaarde. Christelijke scholen zoeken een balans tussen het uitdragen van hun identiteit en openheid naar leerlingen met een andere achtergrond.

Categorie: Moraal & karakter

Gerelateerde begrippen

Verder op GeloofLex