Christelijke stromingen in Nederland
In Nederland zijn de belangrijkste christelijke stromingen rooms-katholiek, oosters-orthodox, protestants (PKN), orthodox-gereformeerd, evangelisch en pinkster/charismatisch. Ze delen het geloof in God, Jezus Christus en de Bijbel. Ze verschillen vooral in wie of wat gezag heeft bij het uitleggen van het geloof, hoe ze vieren en waar ze de nadruk leggen.
De hoofdtradities naast elkaar
| Stroming | Gezag | Viering | Accent |
|---|---|---|---|
| Rooms-katholiek | Schrift, Traditie en het leergezag van paus en bisschoppen (magisterium) samen | De mis met de eucharistie centraal; meerdere sacramenten, waaronder doop en biecht | Sacramenten, liturgie, Maria- en heiligenverering |
| Oosters-orthodox | Schrift binnen de Heilige Traditie, met de kerkvaders en de vroege concilies | De Goddelijke Liturgie, met een grote plaats voor iconen | Liturgie, traditie en mystiek |
| Protestants (PKN) | De Bijbel als hoogste norm (Sola Scriptura), met belijdenisgeschriften als richtsnoer | Kerkdienst met de preek centraal; doop en avondmaal | Genade door geloof en de lokale gemeente |
| Orthodox-gereformeerd | De Bijbel, de gereformeerde belijdenisgeschriften en de oudvaders | Twee kerkdiensten per zondag, bevindelijke prediking en catechismuspreek | Persoonlijke bekering, bevinding en zondagsrust |
| Evangelisch | De Bijbel | Laagdrempelige diensten met worship; vaak geloofsdoop | Persoonlijke keuze, bekering en getuigenis |
| Pinkster & charismatisch | De Bijbel | Diensten met worship, gebed en ruimte voor geestesgaven | Geestesdoop en geestesgaven, zoals tongentaal, profetie en genezing |
Hoe de stromingen familie van elkaar zijn
- Eerste eeuwen - Eén kerk, die de geloofsleer vastlegt op de vroege concilies, zoals Nicea (325) en Chalcedon (451). Concilies
- 1054 - Breuk tussen de westerse (rooms-katholieke) en de oosterse (orthodoxe) kerk. Orthodoxe Kerk
- 1517 - Begin van de Reformatie met Maarten Luther; later ook Calvijn en Zwingli. Hieruit ontstaan lutherse, gereformeerde en andere protestantse kerken. Reformatie
- 17e eeuw - De Nadere Reformatie legt de nadruk op persoonlijke vroomheid; een wortel van de orthodox-gereformeerde kerken. Biblebelt
- 18e-19e eeuw - Opkomst van de evangelische beweging, met nadruk op persoonlijk geloof en bekering. Evangelische beweging
- 1834 en 1886 - Afscheiding en Doleantie: afsplitsingen van de Hervormde Kerk die de gereformeerde kerken vormgeven. Biblebelt
- Begin 20e eeuw - Ontstaan van de pinksterbeweging, met nadruk op de gaven van de Geest. Geestesgaven
- 2004 - Hervormde, gereformeerde en lutherse kerken gaan samen in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Protestantse Kerk in Nederland
Rooms-katholiek
Grootste kerkgenootschap van Nederland, onderdeel van de wereldwijde katholieke kerk onder leiding van de paus.
Kernbegrippen
Oosters-orthodox
Een van de oudste christelijke tradities; sinds 1054 gescheiden van de westerse kerk.
Kernbegrippen
Protestants (PKN)
Grootste protestantse kerk, in 2004 ontstaan uit een fusie van hervormde, gereformeerde en lutherse kerken.
Kernbegrippen
Orthodox-gereformeerd
Gereformeerde kerken met wortels in de Nadere Reformatie (17e eeuw), de Afscheiding (1834) en de Doleantie (1886).
Kernbegrippen
Evangelisch
Beweging vanaf de 18e en 19e eeuw met nadruk op persoonlijk geloof en een levende relatie met God.
Kernbegrippen
Pinkster & charismatisch
Beweging die begin 20e eeuw ontstond, met bijzondere nadruk op het werk van de Heilige Geest.
Kernbegrippen
Wat dit overzicht niet zegt
- Binnen elke stroming bestaan grote onderlinge verschillen: tussen kerken, gemeenten en individuele gelovigen.
- De indeling is een hulpmiddel om te oriënteren, geen rangorde. Geen enkele traditie wordt hier als norm voor de andere gepresenteerd.
- Veel kerken en gelovigen passen niet precies in één hokje; stromingen beïnvloeden elkaar.