Eucharistie
De eucharistie is het centrale sacrament van de Rooms-Katholieke Kerk, waarbij brood en wijn worden geconsacreerd en ontvangen als het lichaam en bloed van Christus.
De eucharistie (ook wel Heilige Communie of Heilig Sacrament genoemd) is het hart van de katholieke eredienst. Tijdens de eucharistieviering (de mis) brengt de priester brood en wijn naar het altaar, spreekt de instellingswoorden uit die Jezus bij het Laatste Avondmaal gebruikte, en volgens de katholieke leer worden brood en wijn op dat moment wezenlijk veranderd in het lichaam en bloed van Christus. Dit proces heet transsubstantiatie. De eucharistie is zowel een offer als een maaltijd. Het herdenkt en maakt het kruisoffer van Christus tegenwoordig, en tegelijk voedt het de gelovigen geestelijk. Katholieken geloven dat Christus werkelijk en wezenlijk aanwezig is in de geconsacreerde gaven, niet slechts symbolisch. Om de eucharistie te mogen ontvangen, moet een katholiek gedoopt zijn, de Eerste Heilige Communie hebben ontvangen, en in staat van genade verkeren (vrij van doodzonde). Niet-katholieken worden doorgaans niet uitgenodigd om de communie te ontvangen, wat een verschilpunt is met veel protestantse kerken.
Context
De eucharistie gaat terug op het Laatste Avondmaal dat Jezus met zijn leerlingen vierde op de avond voor zijn kruisiging. De evangeliën beschrijven hoe Jezus brood brak en wijn deelde met de woorden 'Dit is mijn lichaam' en 'Dit is mijn bloed'. De vroege kerk vierde al snel regelmatig het 'breken van het brood' als centraal ritueel. In de loop der eeuwen ontwikkelde de kerk een steeds gedetailleerdere theologie rond de eucharistie. Het Concilie van Trente (1545-1563) bevestigde het begrip transsubstantiatie als dogma, als reactie op de protestantse Reformatie die de werkelijke aanwezigheid betwistte of anders interpreteerde. Het Tweede Vaticaans Concilie (1962-1965) bracht belangrijke liturgische vernieuwingen: de mis werd voortaan in de volkstaal gevierd in plaats van het Latijn, de priester keerde zich naar het volk, en er kwam meer ruimte voor actieve deelname van leken.
Praktisch gebruik
In de Nederlandse katholieke praktijk is de eucharistieviering de belangrijkste samenkomst op zondag. In veel parochies wordt dagelijks de mis gevierd, hoewel het aantal kerkgangers sterk is afgenomen. Door het priestertekort worden eucharistievieringen op sommige plaatsen vervangen door woord- en communievieringen onder leiding van een diaken of pastoraal werker. De Eerste Heilige Communie is voor veel Nederlandse katholieke gezinnen nog steeds een belangrijk moment. Kinderen ontvangen rond hun zevende of achtste jaar voor het eerst de communie, vaak na een voorbereidingstraject in de parochie. Buiten de mis wordt de eucharistie ook vereerd via aanbidding van het Heilig Sacrament (uitstelling) en tijdens processies, zoals de bekende sacramentsprocessies in Limburg en Brabant.
Categorie: Rooms-katholiek