Geestelijke volwassenheid

Geestelijke volwassenheid is een stabiele, doorleefde geloofshouding die zich uit in liefde, verantwoordelijkheid, onderscheidingsvermogen en een evenwichtige omgang met tegenslag en vragen.

De Bijbel gebruikt het beeld van groei om geestelijke volwassenheid te beschrijven. Paulus schrijft dat gelovigen moeten ophouden 'zuigelingen in het geloof' te zijn en moeten toewerken naar volwassenheid (Efeziërs 4:13-15). De Hebreeënbrief maakt onderscheid tussen 'melk' (basisonderwijs) en 'vast voedsel' (dieper inzicht) - geestelijk volwassenen kunnen vast voedsel verdragen. Geestelijke volwassenheid is niet hetzelfde als perfectie of het hebben van alle antwoorden. Het kenmerkt zich juist door het vermogen om met onzekerheid om te gaan, nuance te verdragen en anderen in hun groeiproces te begeleiden. Paulus beschrijft de vrucht van de Geest (Galaten 5:22-23) - liefde, vreugde, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, trouw, zachtmoedigheid, zelfbeheersing - als kenmerken van geestelijke rijpheid. De woestijnvaders en -moeders uit de vroege kerk worden gezien als voorbeelden van geestelijke volwassenheid. Hun inzichten over zelfkennis, nederigheid en onderscheiding van geesten zijn tot op heden invloedrijk in de contemplatieve traditie.

Context

Het concept van geestelijke groei heeft een lange geschiedenis. In de oosters-orthodoxe traditie spreekt men van theosis (vergoddelijking): de mens groeit steeds meer naar het beeld van God. In de westerse traditie beschreven mystici als Johannes van het Kruis en Teresa van Ávila stadia van geestelijke groei, inclusief de 'donkere nacht van de ziel'. De Reformatie benadrukte dat geestelijke groei niet door menselijke inspanning maar door de Heilige Geest bewerkt wordt. De Nadere Reformatie (17e-eeuws Nederland) legde grote nadruk op zelfonderzoek en heiliging als tekenen van geestelijke rijpheid. In de 20e eeuw ontwikkelde de psychologie modellen van religieuze ontwikkeling. James Fowler, Fritz Oser en later Janet Hagberg beschreven fasen van geloofsgroei die aansluiten bij bijbelse inzichten over geestelijke volwassenheid.

Praktisch gebruik

In Nederlandse kerken wordt geestelijke volwassenheid nagestreefd via discipelschapstrajecten, mentoraat en geestelijke begeleiding. Veel gemeenten bieden toerustingsprogramma's aan die gericht zijn op geloofsverdieping. Geestelijk volwassenen spelen een cruciale rol in de kerk: als ouderlingen, mentoren, pastoraal werkers en in het begeleiden van jongere gelovigen. In de evangelische traditie is het 'één-op-één discipelschap' een belangrijk instrument. De uitdaging in de hedendaagse kerk is dat veel gelovigen blijven steken in een kinderlijk geloof. Preken die alleen 'melk' bieden, gebrek aan diepgaande Bijbelstudie en de consumptiecultuur in sommige kerken belemmeren geestelijke groei. Contemplatieve bewegingen en retreatehuizen bieden een tegengeluid.

Categorie: Geloof & groei

Gerelateerde begrippen

Verder op GeloofLex