Vaticanum I
Vaticanum I, ook wel het Eerste Vaticaans Concilie genoemd, was een belangrijke vergadering van de Rooms-Katholieke Kerk in 1869 en 1870. Het concilie is vooral bekend geworden door de formulering van de leer over de pauselijke onfeilbaarheid. Toch ging Vaticanum I over meer dan alleen de paus. Ook vragen over geloof, rede, openbaring en kerkelijk gezag stonden centraal.
Vaticanum I was een oecumenisch concilie van de Rooms-Katholieke Kerk. Dat betekent dat bisschoppen van over de hele wereld bijeenkwamen om samen belangrijke zaken van geloof en kerkelijk bestuur te bespreken. Het concilie werd geopend door paus Pius IX en vond plaats in Rome. Het doel van Vaticanum I was om duidelijk te verwoorden wat de katholieke kerk leert in een tijd waarin Europa sterk veranderde. Nieuwe ideeën over wetenschap, politiek, vrijheid en menselijke rede zorgden voor veel discussie. De kerk wilde daarom helderder formuleren hoe geloof en rede zich tot elkaar verhouden en welke plaats het pauselijk gezag inneemt.
Waarom het ertoe doet
Vaticanum I markeert een beslissend moment in de moderne kerkgeschiedenis. Het concilie formuleerde hoe de katholieke kerk naar waarheid, leergezag en de rol van de paus kijkt. Wie wil begrijpen hoe de verhouding tussen geloof en rede, en tussen de paus en de wereldkerk werkt, komt al snel uit bij dit concilie. Vaticanum I en Vaticanum II staan niet tegenover elkaar, maar leggen verschillende accenten.
Context
De negentiende eeuw was een periode van grote veranderingen. Traditionele verhoudingen tussen kerk, staat en samenleving kwamen onder druk te staan. Tegelijk groeide de invloed van stromingen zoals rationalisme, liberalisme en secularisering. Binnen die context werd Vaticanum I gehouden. Het concilie moest antwoord geven op vragen als: hoe verhouden geloof en rede zich tot elkaar? En hoe moet het gezag van de paus worden begrepen? Vaticanum I begon op 8 december 1869. Het concilie duurde echter niet lang. In 1870 werd het onderbroken door politieke gebeurtenissen rond de eenwording van Italië en de inname van Rome. Daardoor kreeg Vaticanum I een onvoltooid karakter. Niet alle onderwerpen die op tafel lagen, zijn toen volledig uitgewerkt. Vaticanum I bracht twee bijzonder belangrijke documenten voort. In Dei Filius ging het over geloof, openbaring en rede. Volgens de katholieke leer kan de mens met zijn verstand wel iets van God kennen, maar niet alles. God maakt zichzelf ook bekend door openbaring. Pastor Aeternus is het bekendste document van Vaticanum I. Hierin werd de leer over het primaat van de paus en de pauselijke onfeilbaarheid geformuleerd.
Praktisch gebruik
Pauselijke onfeilbaarheid betekent niet dat de paus altijd gelijk heeft, nooit fouten maakt of persoonlijk volmaakt is. Met onfeilbaarheid bedoelt de katholieke kerk dat de paus onder heel specifieke voorwaarden beschermd wordt tegen dwaling wanneer hij definitief een leer over geloof of zeden vaststelt voor de hele kerk. Vaticanum I riep ook weerstand op, zowel binnen als buiten de katholieke kerk. Sommigen vonden dat het concilie te sterk de nadruk legde op het pauselijk gezag. Anderen maakten zich zorgen over de verhouding tussen de paus en de bisschoppen. Vaticanum I blijft relevant omdat veel actuele vragen nog steeds draaien om onderwerpen die daar zijn behandeld. Denk aan de verhouding tussen geloof en wetenschap, kerkelijk gezag en de rol van de paus. Voor katholieken, theologen en geïnteresseerden in kerkgeschiedenis is Vaticanum I nog altijd een belangrijk ijkpunt.
Categorie: Kerk & Bijbel