Hostie
Een hostie is het dunne, ronde stukje ongezuurd brood dat in de rooms-katholieke eucharistie wordt gebruikt. Volgens de katholieke leer wordt de hostie tijdens de consecratie het lichaam van Christus. Het woord komt van het Latijnse 'hostia' (offergave). In protestantse kerken heet de viering avondmaal en wordt meestal gewoon brood gebruikt.
De hostie is een centraal element in de rooms-katholieke eucharistieviering. Tijdens de consecratie - het moment waarop de priester de instellingswoorden uitspreekt ('Dit is mijn lichaam') - vindt volgens de katholieke leer transsubstantiatie plaats: de substantie van het brood verandert in het lichaam van Christus, terwijl de uiterlijke vorm van brood behouden blijft. Hosties worden gebakken van tarwebloem en water, zonder gist of andere toevoegingen. Dit ongezuurde brood verwijst naar het matsebrood dat Jezus gebruikte bij het Laatste Avondmaal, het joodse pesachmaal. De ronde vorm symboliseert de eeuwigheid. Na de consecratie worden overgebleven hostie bewaard in het tabernakel, een speciaal kastje op of nabij het altaar. Katholieken tonen eerbied voor de geconsacreerde hostie door kniebuigingen en stilte, omdat zij geloven dat Christus daarin werkelijk aanwezig is.
Context
Het gebruik van brood in de christelijke eredienst gaat terug op het Laatste Avondmaal, beschreven in de evangeliën (Matteüs 26:26-28). Jezus nam brood, brak het en zei: 'Dit is mijn lichaam.' De vroege kerk vierde dit als onderdeel van een gemeenschappelijke maaltijd. De ontwikkeling naar de hostie zoals we die nu kennen - een dun, rond schijfje - voltrok zich in de middeleeuwen. Het Vierde Lateraans Concilie (1215) definieerde de transsubstantiatie officieel. De aanbidding van de geconsacreerde hostie groeide: processies, de monstrans (waarin de hostie wordt getoond) en het feest van Sacramentsdag ontstonden. De Reformatie bracht een breuk. Luther handhaafde een vorm van werkelijke aanwezigheid (consubstantiatie), Calvijn sprak van geestelijke aanwezigheid, en Zwingli beschouwde het avondmaal als herdenking. Het verschil in visie op het brood - hostie of gewoon brood - werd een van de scherpste scheidingslijnen tussen katholiek en protestant.
Praktisch gebruik
In de Nederlandse rooms-katholieke kerk ontvangen gelovigen de hostie (de communie) tijdens de eucharistieviering. Voorheen werd de hostie op de tong gelegd door de priester; tegenwoordig ontvangen de meeste Nederlandse katholieken de hostie op de hand. Kinderen ontvangen hun Eerste Heilige Communie meestal rond hun zevende of achtste levensjaar, na een periode van voorbereiding. Dit is een belangrijk familiemoment, vaak gevierd met een feestelijke bijeenkomst. De communie is in de katholieke kerk in principe bedoeld voor gedoopte katholieken. Wie zich bewust is van een ernstige zonde, ontvangt volgens de katholieke leer normaal gesproken eerst het sacrament van boete en verzoening (de biecht) voordat hij of zij weer te communie gaat. Dat geldt dus niet voor iedere katholiek die een tijd niet heeft gebiecht: voor dagelijkse, minder zware tekortkomingen wordt de biecht aanbevolen, maar is die geen voorwaarde (Catechismus van de Katholieke Kerk, nr. 1457-1458). Regels rond deelname verschillen per kerk; vraag bij twijfel de plaatselijke parochie of voorganger. Katholieke eucharistie en protestants avondmaal zijn verwant, maar niet hetzelfde. In de katholieke kerk is de eucharistie een sacrament waarin Christus volgens de leer werkelijk aanwezig is in de geconsacreerde hostie. Protestantse kerken vieren het avondmaal met brood en wijn of druivensap; zij verstaan Christus' aanwezigheid verschillend, van geestelijke aanwezigheid tot herdenking. Elke traditie hanteert eigen regels over wie mag deelnemen. In het oecumenische gesprek is de vraag of protestanten en katholieken samen communie kunnen vieren een gevoelig thema.
Categorie: Kerk & Bijbel