Contextueel geloof
Contextueel geloof is de overtuiging dat het christelijk geloof altijd wordt beleefd en uitgedrukt binnen een specifieke culturele, historische en maatschappelijke context, zonder dat de kern van het evangelie verandert.
Contextueel geloof erkent dat geloof nooit in een vacuüm bestaat. De manier waarop mensen bidden, zingen, theologiseren en gemeenschap vormen wordt mede bepaald door hun cultuur, taal en tijd. Een Keniaanse kerkdienst ziet er anders uit dan een Nederlandse, maar beide kunnen authentiek christelijk zijn. Theologisch is contextualisering al zichtbaar in de Bijbel. Het Nieuwe Testament is geschreven in het Grieks - niet in het Hebreeuws of Aramees van Jezus - om de boodschap toegankelijk te maken voor de Grieks-Romeinse wereld. Paulus paste zijn verkondiging aan: in de synagoge redeneerde hij vanuit de Schriften, op de Areopagus citeerde hij Griekse dichters (Handelingen 17). In de moderne theologie werd contextualisering systematisch uitgewerkt. De bevrijdingstheologie (Latijns-Amerika), de minjung-theologie (Korea), de Afrikaanse theologie en de feministische theologie zijn voorbeelden van contextuele benaderingen. Ze stellen dat de universele boodschap van het evangelie pas tot leven komt wanneer ze concreet wordt in een specifieke context.
Context
De kerkgeschiedenis is in feite een geschiedenis van contextualisering. De vroege kerk nam Griekse filosofische begrippen (logos, hypostasis) over om het evangelie uit te drukken. De Keltische kerk ontwikkelde eigen vormen van spiritualiteit. De Reformatie was mede een contextualisering: het geloof werd vertaald naar de volkstaal en de cultuur van Noord-Europa. In de zendingsgeschiedenis werd contextualisering een kernvraag. De Jezuïeten in China (Matteo Ricci, 17e eeuw) probeerden het evangelie in te kleden in Chinese cultuurvormen. De 'ritenstrijd' die daarop volgde, toont de spanning: waar eindigt contextualisering en begint syncretisme? In Nederland is de geschiedenis van geloof onlosmakelijk verbonden met de cultuur. Het calvinisme vormde de Nederlandse identiteit: soberheid, arbeidsethiek, burgerzin. Omgekeerd werd het calvinisme gekleurd door de Nederlandse cultuur van handel en tolerantie.
Praktisch gebruik
In het hedendaagse Nederland is contextualisering urgent. De samenleving is geseculariseerd, multicultureel en digitaal - radicaal anders dan de context waarin veel kerkelijke vormen ontstonden. Kerken die relevant willen blijven, moeten de vraag beantwoorden: hoe vertalen we het evangelie naar deze context? Pioniersplekken en fresh expressions zijn bewuste pogingen tot contextualisering: kerk zijn op een manier die aansluit bij niet-kerkelijken. Kliederkerken, monastieke gemeenschappen, en kerken in cafés of op festivals zijn voorbeelden. Voor migrantenkerken speelt contextualisering in omgekeerde richting: hoe bewaar je de rijkdom van je eigen geloofscultuur en word je tegelijk deel van de Nederlandse samenleving? De ontmoeting tussen Nederlandse en migrantenkerken biedt kansen voor wederzijdse verrijking.
Categorie: Kerk & communicatie